Zbigniew Herbert (1924-1998)

Poeta, dramaturg, eseista. W czasie wojny uczestniczył
w tajnych kompletach gimnazjalnych i uniwersyteckich
w konspiracyjnym Uniwersytecie Jana Kazimierza (UJK).
Działał w ruchu oporu we lwowskiej AK. Po wojnie mieszkał
w Krakowie, Sopocie, Toruniu, a od 1950 r. w Warszawie. Ukończył prawo i ekonomię w krakowskiej Akademii Handlowej. Zmarł w 1998 r. Herbert nie brał udziału w oficjalnym życiu kulturalnym okresu socrealistycznego. Jego debiut prasowy przypada na 1948 r., ale pierwszy tom poetycki pt. "Struna światła" opublikowany został dopiero po odwilży w 1956 r. Kolejne tomy to: - "Hermes, pies i gwiazda" (1957) - "Studium przedmiotu" (1961) - "Napis" (1969) - "Pan Cogito" (1974) - "Raport z oblężonego miasta" (1984, Paryz) - "Elegia na odejście" (1990, Paryz) - "Rovigo" (1992) - "Epilog burzy" (1998)
Herbert jest autorem zbioru esejów "Barbarzyńca w ogrodzie" (1962), a także "Dramatów" (1970).
Przez krytyków i czytelników Herbert postrzegany jest dwojako: jako poeta kultury, piewca antyku i mitu sródziemnomorskiego oraz dylematów egzystencjalno-moralnych człowieka, bądz jako poeta wielkiej politycznej aluzji.

Twórczość poety wiąże się z nurtem współczesnego klasycyzmu. Podkreślić trzeba szczególne uwrażliwienie tej poezji na konflikty moralne epoki systemów totalitarnych oraz współczesnych doświadczeć cywilizacyjnych, ukazywanych najcześciej w perspektywie lub w kostiumie historycznym. Tworzywem są tu zarówno stare mity kultury i tradycji sródziemnomorskiej, dzieła sztuki, znane postacie historyczne
i literackie, jak też i elementarne zjawiska życia i natury przedmiotów, traktowane jako punkt wyjścia do rozważań
o paradoksalnej naturze bytu.
Postawa Herberta wobec świata i wobec sztuki łączy w sobie szacunek dla tradycji kultury z nowoczesnością poetyckich środków wyrazu, zainteresowania filozoficzne godzi z prostotą języka, skupienie się na problematyce moralnej i egzystencjalnej ze zmysłem ironii, humoru i przekory wobec pewnych tradycyjnych tematów i rekwizytów sztuki.
Do najwybitniejszych osiągnięć poezji Herberta należy cykl
"Pan Cogito". Jego bohater jest syntetycznym człowiekiem współczesnym, którego rysy, reakcje i poglądy kreśli poeta
z dystansem, współczuciem i sympatią, a często czyni go wyrazicielem własnych poglądów. "Pan Cogito" wyraża kodeks etyki heroicznej, wyrastającej z tragicznego - w sensie egzystencjalnym i historiozoficznym - pojmowania ludzkiego losu. Ów kodeks zamyka charakterystyczny dla Herbertowskiej etyki nakaz wierności: "idź bądź wierny idź".