Leopold Staff (1878-1957)

Leopold Staff urodził się 14 listopada 1878 roku we Lwowie, zmarł 31 maja 1957 roku w Skarzysku-Kamiennej.
Był poetą, dramatopisarzem, tłumaczem. W latach 1897-1901 studiował na Uniwersytecie Lwowskim prawo, następnie filozofię pod kierunkiem K. Twardowskiego i romanistykę na seminarium
E. Porębowicza. W okresie studiów należał do Stowarzyszenia Czytelni Akademickiej, działając w Kółku Literackim wraz
z W. Kozickim, S.A. Mullerem i O. Ortwinem, z którym łączyła go wieloletnia inspirująca przyjaźń. Brał też udział w redakcji wydawanego w Krakowie pisma akademickiego "Młodość"
(1898-99); w tym okresie zetknął sięe ze współczesną literaturą europejską, m.in. z pismami F. Nietzschego - co odegrało znaczną rolę w kształtowaniu postawy młodego poety.
Był ponadto uczestnikiem zebrań artystyczno-literackich w domu M. Wolskiej (Planetnicy). Edukację pogłębił przez liczne podróże do Włoch oraz roczny pobyt w Paryżu (1902-03).
W latach 1909-1914 redagował w Księgarni Polskiej
B. Połanieckiego bibliotekę Symposion (kontynuacja tego wydawnictwa była redagowana z W. Rzymowskim biblioteczka filozoficzna Panteon).
Lata wojny (1915-18) spedził w Charkowie. Od 1918 mieszkał
w Warszawie; w latach 1920-1921 był współredaktorem m.in.
z W. Berentem miesięcznika "Nowy Przegląd Literatury i Sztuki". Członek PAL od 1933 r., wiceprezes).
Okres okupacji (łącznie z powstaniem), a następnie lata, 1949-1957, spedził w Warszawie (w czasie tułaczki popowstaniowej przebywał do 1949 w Pławowicach i Krakowie).
Dwukrotny laureat państwowej nagrody literackiej (1927 i 1951), ponadto nagrody Lwowa (1929) i Warszawy (1938) oraz nagrody Pen Clubu za całokształt twórczości przekładowej.
Doktor h.c. UW (1939) i UJ (1949), 1948 uczczony jubileuszem 50-lecia twórczości. Pochowany na warszawskich Powązkach. Staff bywa nazywany poetą trzech pokoleń, gdyż tworzył
w okresie Młodej Polski, dwudziestolecia międzywojennego,
a także w czasach powojennych.

1. Nietzscheanizm: Debiut Staffa przypadł na rok 1901, kiedy to poeta wydał tomik wierszy "Sny o potędze". Zarówno tytuł jak i zawartość tomiku wskazują, że duży wpływ w pierwszym okresie twórczości wywarła na Staffa filozofia nietzscheańska.
Z poglądów Nietzschego poeta odrzucił wszystko, co było niezgodne z etyką chrzescijanską, a więc: indywidualną moralność ("samolubstwo dostojnych jest stanem swiętym" - mówi Nietzsche), pogardę dla litości i altruizmu.
Wierszem programowym tego okresu jest "Kowal",w którym poeta dowodzi, że najwyższym celem człowieka jest osiągnięcie mocy i poczucia wewnętrznego ładu. Człowiek nietzscheański jest więc silny, wolny i nie podlega ogólnie przyjętej moralności, dzięki czemu może życ w sposób pełny, zgodny z głosem swojego wnętrza, swoich "trzewi".

2. Modernizm: Tomy poetyckie: "Sny o potędze" i "Dzień duszy" (1903) obok nowatorskich akcentów nietzscheańskich odzwierciedlają typowo modernistyczną formę i styl. Dominuje nastrój melancholii, pesymizmu, poczucia niepewności w życiu
i zwątpienia w jego sens. Fragmenty opisowe zbliżają się stylistycznie do impresjonizmu. Przykładem liryki nastrojowej może być "Deszcz jesienny" z tomu "Dzien duszy". W wierszu tym przeważa nastrój smutku, przygnębienia jesienną szarugą
i szarością, w jakiej pogrążony jest świat. W tle przesuwają się groby, korowód żałobników, śmierć, pogrzeb, spopielony dom itp. Wizje te pogłębia monotonny, jednostajny rytm wiersza, sprawiający wrażenie uderzania kropel deszczu o szyby.

3. Franciszkanizm: W późniejszej twórczości Staff stał się piewcą trudu rolnika, życia w zgodzie z naturą, znojnej, wytrwałej pracy. Dążenie do harmonii ze światem wyraża się
w pozostawieniu za sobą wszelkich ambicji wielkomiejskich,
a odnalezieniu w prostocie codziennych zajęc sensu egzystencji ludzkiej. Tematykę tę porusza wiersz o znamiennym tytule
"Pokój wsi" z tomu "Ptakom niebieskim" (1905).
W tym tomie poeta odrzuca programową młodopolską melancholię, a zwraca się w stronę chrześcijaństwa i filozofii św. Franciszka z Asyżu, skąd czerpie pokojowe, pogodne rozwiązanie problematyki zła i cierpienia. Franciszkanizm Staffa ujawnia się też w tomie "Gałąź kwitnąca" (1908).

4. Neoklasycyzm: Równocześnie z ujawnieniem się akcentów franciszkańskich w twórczości Staffa pojawia się umiłowanie filozofii i poezji klasycznej. Sympatie te są szczególnie widoczne w tomach "Gałąź kwitnąca" (1908) i "Uśmiechy godzin" (1910). Znamienny jest cykl "Śladem stopy antycznej" ("Uśmiechy godzin"), gdzie w pełni widoczna jest tęsknota poety za antycznym umiarem, prostotą, harmonią, pogodą ducha
i równowagą psychiczną. W ślad za klasycyzmem Staff opowiada się za wartościami uniwersalnymi i nieprzemijającymi. Neoklasycyzm w tej poezji przejawia się też w naśladowaniu metrum antycznego, opowiedzeniu się za zwięzłością
i klarownością treści, rezygnacją z barokowego przepychu na rzecz prostoty i umiaru.