Żmichowska Narcyza, pseudonim Gabryella (1819-1976),

polska powieściopisarka, poetka, pedagog.
1833 ukonczyła tzw. Instytut Guwernantek w Warszawie.
1838 została nauczycielką i wychowawczynią dzieci K. i A. Zamoyskich, z którymi wyjechała na krótko do Francji.
1844-1845 przebywała w Wielkopolsce.
Zbliżona do kręgu publicystów o orientacji demokratycznej
i postępowej skupionych wokół Przeglądu Naukowego.
Jedna z inicjatorek i organizatorek ruchu kobiet nazwanych przez nią później entuzjastkami.
Uczestniczyła w organizacji spiskowej związanej z Towarzystwem Demokratycznym Polskim.
Po wykryciu spisku 1849 więziona do 1852.

Po powrocie do Warszawy zajęła się pracą pedagogiczną.
Nie była zwolenniczką wybuchu powstania styczniowego,
ale niosła pomoc uwięzionym i skazanym po jego upadku.
1863-1874 mieszkała na wsi u rodziny.
Nawiązując do romantyzmu, opowiadała się jednak za ideologią pozytywistyczną.
Najwybitniejszym utworem Zmichowskiej jest powieść Poganka (druk w Przeglądzie Naukowym 1846, pełny tekst - tom 2 Pism Gabryelli 1861), cechująca się przenikliwością psychologiczną
i umiejetnością wyrażania najistotniejszych problemów epoki
w sposób obiektywny.
Także m.in.: Książka pamiątek (Przegląd Naukowy 1848, tom 2-3 Pism Gabryelli 1861), List nie wiem czyj, do kogo (Biblioteka Warszawska 1857), Biała Róża (tom 4 Pism Gabryelli 1961),
Czy to powieść? (druk w Wieku 1876-77, wydanie osobne 1877). Pisma (tom 1-5, 1885-1886), Wybór powieści (tom 1-2, 1953), Listy (tom 1-3, 1957-1967).

 

 
   
   
***